Obserwacja przyrody, eksperymenty biologiczne i inne metody badań biologicznych, które zainteresują współczesnych uczniów i zmotywują ich do nauki

Motywacja uczniów do nauki to bardzo złożone zagadnienie. Przekonanie, że nagrody skłaniają do powtarzania danych zachowań, a kary od nich odwodzą, jest tylko częściowo prawdą. W rzeczywistości skuteczność nagród i kar zależy od wielu różnych czynników. Nie istnieje uniwersalna recepta motywacyjna dla wszystkich uczniów. Są jednak pewne reguły i wskazówki, które ułatwiają nauczycielom to zadanie.

Dlaczego motywacja wewnętrzna jest efektywniejsza od zewnętrznej?

Początkowo nagrody i kary uznawane były za równe sobie narzędzia motywacyjne, jednak późniejsze badania wykazały, że kary są znacznie mniej skuteczne od nagród i mogą mieć wręcz niepożądane działanie. Badacze ustalili, że zewnętrzna nagroda – jeśli jest atrakcyjna dla danej osoby – motywuje ucznia do powtarzania danego zachowania. Celem tego powtarzania jest przede wszystkim chęć ponownego uzyskania nagrody. Z kolei jeśli zewnętrzna kara jest dotkliwa dla danej osoby, może motywować ją do unikania niepożądanego zachowania albo do realizowania go tylko wówczas, kiedy zagrożenie karą jest niewielkie. Dodatkowo negatywnie wpływa to na relację między karzącym a karanym.

Warto podkreślić, że motywację można podzielić na motywację wewnętrzną i zewnętrzną. Motywacja zewnętrzna bazuje na systemie nagród i kar, zaś motywacja wewnętrzna to osobista potrzeba, pragnienie zrobienia czegoś – np. zabawy czy uczenia się interesującego zagadnienia. Motywacja wewnętrzna jest niezwykle cenna, ale też łatwa do osłabienia. Badania wykazały, że jeśli będziemy silnie oddziaływać zewnętrznie na dziecko kierujące się motywacją wewnętrzną – jego motywacja wewnętrzna osłabnie. Istnieje łatwe wytłumaczenie dla tego paradoksu – gdy dziecko uczy się dla przyjemności i dostaje za to wiele nagród, zaczyna odnosić wrażenie, że uczy się, ponieważ otrzymuje z tego powodu nagrody. W ten sposób motywacja wewnętrzna zmienia się w zewnętrzną, pozbawiając ucznia pasji.

Neurodydaktyka, czyli nauczenie zgodne z naturalnymi preferencjami mózgu, w ostatnich latach zyskała wielu zwolenników. Czy ta innowacyjna metoda mająca na celu zwiększenie efektywności procesu dydaktycznego jest rzeczywiście skuteczna? Ile wiedzy na temat funkcjonowania ludzkiego mózgu w trakcie uczenia się możemy wykorzystać w szkole? Przede wszystkim należy zaznaczyć, że wiedza o tym, co sprzyja efektywnemu działaniu mózgowych mechanizmów uczenia się, a co im szkodzi, jest przydatna zarówno w pracy dydaktycznej, jak i wychowawczej, tym bardziej, że wychowywanie też polega na uczeniu się – m.in. społecznych umiejętności, norm i wartości. Neurodydaktyka zakłada, że niektóre metody i techniki nauczania oraz uczenia się są bardziej efektywne od pozostałych, ponieważ w większym stopniu odpowiadają ukształtowanym w toku ewolucji potrzebom i preferencjom ludzkiego mózgu. Ponadto znajomość pojęć z zakresu neurodydaktyki pozwala uniknąć błędów w edukacji i wychowaniu podopiecznych i minimalizować stres związany z przyswajaniem trudnego materiału.

IBSE – metoda nauczania przez dociekanie

Jakość nauczania przedmiotów przyrodniczych na wszystkich etapach edukacji zwiększa także IBSE (Inquiry Based Science Education) – metodologia nauczania i uczenia się poprzez dociekanie. Kluczowymi cechami metodologii IBSE jest rozwijanie kultury naukowej opartej na stawianiu pytań i formułowaniu pytań badawczych, interdyscyplinarność, promowanie współdziałania i współpracy oraz dostrzeganie potrzeb uczniów zarówno z trudnościami, jak i uczniów uzdolnionych.

Jak wykorzystać podstawy genetyki i eksperymenty biologiczne, by uatrakcyjnić szkolne zajęcia?

Za sprawą ogólnodostępnych i niedrogich materiałów można wprowadzić uczniów w świat nauk przyrodniczych. Fascynujące podstawy genetyki i eksperymenty biologiczne, wykorzystujące materię ożywioną i nieożywioną, pozwolą uczniom inaczej spojrzeć na otaczającą ich rzeczywistość, zrozumieć zasady rządzące biologią, fizyką i chemią, a w przyszłości być może ułatwią uczenie się przedmiotów ścisłych. Doświadczenie biologiczne z zastosowaniem roztworów różnych substancji i specjalnych wskaźników laboratoryjnych – papierków lakmusowych, cieszy się dużym zainteresowaniem zwłaszcza wśród uczniów szkół podstawowych, podobnie jak doświadczenie biologiczne polegające na hodowli nasion fasoli. Starszym uczniom można przybliżyć podstawy genetyki, omawiając doświadczenie biologiczne Gregora Mendela, przeprowadzone na różnych odmianach grochu siewnego. Ponieważ badanie to jest zbyt czasochłonne do wykonania w szkolnych warunkach, podczas lekcji prezentuje się inne metody badań biologicznych, które stanowią interesujące uzupełnienie materiału teoretycznego – obserwację materii ożywionej, hodowlę roślin, doświadczenie biologiczne.

Kongres Nauczycieli Biologii i Przyrody – jak motywować uczniów do nauki?

Na czym powinna opierać się motywacja uczniów do nauki przedmiotów przyrodniczych? Jak materia ożywiona i nieożywiona może przysłużyć się do zorganizowania angażującej lekcji? W jaki sposób zastosować metodę IBSE podczas zajęć szkolnych? Odpowiedzi na te pytania poznają Państwo biorąc udział w Ogólnopolskim Kongresie Nauczycieli Biologii i Przyrody, który odbędzie się 9 listopada 2018 roku w Warszawie. Umiejętności zdobyte podczas wydarzenia pozwolą Państwu układać atrakcyjne programy zajęć dla uczniów o różnych kompetencjach i rozwijać zainteresowania przyrodą wśród podopiecznych. Kongres Nauczycieli Biologii i Przyrody dostarczy Państwu mnóstwa inspiracji do przeprowadzenia angażujących lekcji, wykorzystując w tym celu podstawy genetyki, ciekawe eksperymenty biologiczne i znane metody badań biologicznych.

powrót

Zobacz również: